यहुदी र ग्रेगोरियन (अंग्रेजी) पात्रो: समय, विश्वास र बाइबलको अर्थ
समय र विश्वासको सम्बन्ध
एक इसाई विश्वासीको रूपमा बाइबललाई केवल इतिहासको पुस्तकका रूपमा होइन, परमेश्वरको
जीवित वचनका रूपमा बुझ्नु हाम्रो लक्ष्य हो। त्यसका लागि बाइबल लेखिएको समय,
संस्कृति र ऐतिहासिक सन्दर्भ बुझ्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। बाइबलका
खण्डहरूमा उल्लेख भएका महिना र दिनहरू यहुदी पात्रोअनुसार लेखिएका हुन् भने,
हामी आज प्रयोग गर्ने ग्रेगोरियन पात्रो—जसलाई हामी इश्वी संवत्
भन्छौँ—येशू ख्रीष्टको जन्मलाई आधार मानेर तयार गरिएको हो। यी दुई पात्रोबीचको
भिन्नता र सम्बन्ध बुझ्दा परमेश्वरले इतिहास र समयलाई कसरी प्रयोग गर्नुभएको छ
भन्ने कुरा अझ स्पष्ट हुन्छ।
ग्रेगोरियन पात्रो: रोमी सुरुवात तर मण्डलीद्वारा सुधार
ग्रेगोरियन पात्रो आउनुअघि संसारभर, विशेष गरी युरोपमा,
जुलियन पात्रो प्रचलनमा थियो। यस पात्रोलाई सन् ४६ ईसापूर्वमा रोमी
सम्राट जुलियस सिजरले सुरु गरेका थिए। जुलियन पात्रोले एक वर्षमा ३६५.२५ दिन हुन्छ
भन्ने मान्यता राखेको थियो। तर वास्तविक सौर्य वर्ष त्योभन्दा करिब ११ मिनेट १४
सेकेन्ड छोटो हुन्छ। देख्नमा सानो लाग्ने यो भिन्नताले लामो समयपछि ठूलो समस्या
सिर्जना गर्यो। हरेक १२८ वर्षमा पात्रो वास्तविक ऋतुहरूभन्दा एक दिन पछाडि पर्दै
गयो, र १६औँ शताब्दीसम्म आइपुग्दा पात्रो झण्डै १० दिनले
ढिलो भइसकेको थियो।
यस ढिलाइको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव ख्रीष्टियानहरूको प्रमुख चाड इस्टर मनाउने
समयमा देखियो। इस्टर वसन्त ऋतुको विषुव (Spring Equinox) पछि
मनाउनुपर्ने भएकाले पात्रो बिग्रिँदा यो चाड बिस्तारै जाडो महिनातर्फ सर्न थाल्यो।
यही समस्यालाई समाधान गर्न पोप ग्रेगरी १३औँले खगोलशास्त्री र गणितज्ञहरूको
सल्लाहमा सन् १५८२ मा पात्रो सुधारको ऐतिहासिक कदम चाल्नुभयो।
पोप ग्रेगरी १३औँको सुधार र लिप इयरको नयाँ नियम
सुधारको क्रममा पात्रोलाई सही स्थानमा ल्याउन अक्टोबर १५८२ मा एकैचोटि १०
दिन हटाइयो। अक्टोबर ४ पछि सिधै अक्टोबर १५ बनाइयो। यससँगै भविष्यमा फेरि समय
नबिग्रियोस् भनेर लिप इयरको नियम पनि परिष्कृत गरियो।
लिप इयर भन्नाले सामान्य वर्षभन्दा एक दिन
बढी (३६६ दिन) भएको वर्षलाई जनाउँछ। सामान्य वर्षमा फेब्रुअरी महिनामा २८ दिन हुन्छन्
भने लिप इयरमा फेब्रुअरीमा २९ दिन हुन्छ। पृथ्वीले सूर्यको वरिपरि एक फन्को मार्न ठ्याक्कै
३६५ दिनमा होइन, लगभग ३६५ दिन, ५ घण्टा, ४८ मिनेट र ४६ सेकेन्ड लिन्छ। यदि हामी हरेक
वर्षलाई केवल ३६५ दिनकै मान्ने हो भने, हरेक वर्ष करिब ६ घण्टा
समय बाँकी रहन्छ। चार वर्षमा यो बाँकी समय जम्मा भएर लगभग एक पूरा दिन हुन्छ। यही कारणले
हरेक चार वर्षमा एक दिन थपेर समयलाई सन्तुलनमा राखिन्छ, जसलाई
लिप इयर भनिन्छ।
अब हरेक चार वर्षमा लिप इयर हुने भए पनि, १०० ले भाग जाने
शताब्दी वर्षहरू लिप इयर नहुने र ४०० ले भाग जाने वर्षहरू भने लिप इयर हुने नियम
बनाइयो। यस सुधारले ग्रेगोरियन पात्रोलाई अत्यन्त सटिक बनायो, जसले अब करिब ३,३०० वर्षमा मात्र एक दिनको त्रुटि
गर्नेछ।
AD र BC: येशू ख्रीष्ट समयको केन्द्र
ग्रेगोरियन पात्रोमा प्रयोग हुने AD (Anno Domini) र BC
(Before Christ) को अवधारणा समय गणनाको इतिहासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण
छ। AD को अर्थ “हाम्रो प्रभुको वर्षमा” भन्ने हो, जुन ख्रीष्टको जन्मबाट सुरु हुन्छ। यसलाई ‘After Death’ भनेर बुझ्नु गलत हो। BC भनेको ख्रीष्ट जन्मनुभन्दा
अघिको समय हो।
यो पद्धति सन् ५२५ मा डाइनोसियस एक्जिगुअस नामक भिक्षुले सुरु गरेका थिए।
उनले इसाईहरूलाई सताउने रोमी राजा डायोक्लेशियनको नाममा वर्ष गन्नु उचित नठानी
इतिहासको केन्द्र येशू ख्रीष्ट हुनुपर्छ भन्ने विचार अघि सारे। पछि सन् ७३१ मा
सन्त बेडले BC को अवधारणा थपे।
सन् १५८२ मा ग्रेगोरियन पात्रो सुधार गर्दा यही AD/BC प्रणालीलाई
आधिकारिक रूपमा अपनाइयो। आज CE र BCE जस्ता
शब्द प्रयोग गरिए पनि समयको गणना अझै ख्रीष्टको जन्मकै वर्षबाट हुन्छ। गलाती ४:४
मा लेखिएझैँ, “जब समय पूरा भयो, परमेश्वरले
आफ्ना पुत्रलाई पठाउनुभयो।” येशू नै इतिहास र समयको केन्द्र हुनुहुन्छ।
विश्वव्यापी स्वीकार्यता र ऐतिहासिक संघर्ष
ग्रेगोरियन पात्रो सुरु भएलगत्तै संसारभर स्वीकार गरिएको थिएन। इटाली, स्पेन
र फ्रान्सजस्ता क्याथोलिक देशहरूले सन् १५८२ मै यसलाई अपनाए, तर प्रोटेस्टेन्ट र अर्थोडक्स देशहरूले यसलाई सुरुमा “पोपको षड्यन्त्र”
भन्दै अस्वीकार गरे। बेलायतले १७५२ मा मात्र यस पात्रोलाई स्वीकार गर्यो भने
रुसले त सन् १९१८ मा आएर मात्र लागू गर्यो। दक्षिण एसियामा भने बेलायती औपनिवेशिक
शासनको समयमा नेपाल र भारतमा यो पात्रो आधिकारिक कामकाजका लागि प्रचलनमा आयो। आज
ग्रेगोरियन पात्रो संसारभरि नागरिक जीवनको मानक बनेको छ।
यहुदी पात्रो: बाइबलीय समय र परमेश्वरका नियुक्तिहरू
ग्रेगोरियन पात्रो सूर्यमा आधारित भए पनि यहुदी पात्रो चन्द्र–सौर्य
प्रणालीमा आधारित छ। यस पात्रोको विकास इतिहासमा तीन प्रमुख चरणहरू देखिन्छन्।
प्रारम्भिक बाइबलीय कालमा पात्रो पूर्ण रूपमा अवलोकनमा आधारित थियो। नयाँ
चन्द्रमाको पहिलो झुल्को देखेपछि यरूशलेमको महासभाले नयाँ महिनाको घोषणा गर्थ्यो।
मन्दिर ध्वस्त भएपछि यहुदीहरू संसारभर छरिएसँगै अवलोकन र गणनालाई मिसाएर पात्रो
चलाउन थालियो। अन्ततः सन् ३५९ पछि, रोमी प्रतिबन्धका कारण
हिल्लेल द्वितीयले गणितीय नियम सार्वजनिक गरे, जसले गर्दा संसारभरका
यहुदीहरूले एउटै समयमा चाडपर्व मनाउन सम्भव भयो।
यहुदी पात्रो केवल समय गन्ने साधन होइन, यहुदी समुदायलाई
एकताबद्ध राख्ने बलियो आधार हो। संसारको जुनसुकै कुनामा भए पनि शुक्रबार
सूर्यास्तसँगै विश्रामदिन सुरु हुनु, निस्तारजस्ता चाडहरू
एकै दिन मनाइनु, यी सबैले उनीहरूलाई इतिहास र पहिचानसँग
जोडेर राख्छ। दार्शनिक अब्राहम यहोशुवा हेशेलले भनेझैँ, यहुदीहरूले
ढुङ्गाका मन्दिरभन्दा बढी “समयका मन्दिरहरू” निर्माण गरे।
कृषि, ऋतु
र अतिरिक्त महिना
प्राचीन यहुदी पात्रो कृषिसँग गहिरो रूपमा जोडिएको थियो। बाइबलमा महिनाहरूको
नाम सङ्ख्याका रूपमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ, तर मिश्रबाट फर्केपछि
बाबिलोनी नामहरू प्रयोग हुन थाले। पात्रोमा थपिने १३औँ महिना (अदार दोस्रो) को
उद्देश्य वसन्त ऋतु, जौको पाकाइ र निस्तार चाडलाई एउटै समयमा
मिलाउनु थियो। यदि जौ नपाकेको भए, चाड ढिल्याउन एक महिना
थपिन्थ्यो। यसले यहुदी पात्रो प्रकृति र परमेश्वरको समयसँग निकट सम्बन्ध भएको देखाउँछ।
बाइबलीय दिनको अवधारणा: साँझदेखि बिहानसम्म
बाइबलमा दिनको सुरुवात सूर्यास्तबाट हुन्छ। उत्पत्ति १:५ मा लेखिएको छ, “साँझ
भयो र बिहान भयो—यो पहिलो दिन थियो।” आधुनिक मध्यरातको अवधारणाभन्दा फरक यो
दृष्टिकोण आत्मिक रूपमा अर्थपूर्ण छ। परमेश्वरको कार्यमा ज्योति सधैं अन्धकारपछि
आउँछ—पापपछि अनुग्रह, मृत्युपछि जीवन।
यहुदी चाडहरू र येशू ख्रीष्टको उद्धारकार्य
यहुदी चाडहरू येशू ख्रीष्टको उद्धारकार्यका पूर्वसंकेत हुन्। निस्तार चाडमा
मिश्रमा थुमाको रगतले जीवन जोगायो, र यही चाडमा येशू
ख्रीष्ट हाम्रो निस्तारको थुमा बन्नुभयो। प्रेरित पावलले लेख्छन्, “किनकि ख्रीष्ट, हाम्रो निस्तार, बलिदान हुनुभएको छ।” त्यसैगरी, शावुओत अर्थात्
पेन्टेकोस्टको दिन पवित्र आत्मा ओर्लनुभयो र एक्लीसिया (मण्डली)को सुरुवात भयो। यसले
परमेश्वरको योजना उहाँले तोक्नुभएको समयमा नै पूरा हुने कुरा देखाउँछ।
|
चाडको नाम |
यहुदी मिति |
बाइबलीय सन्दर्भ |
आत्मिक/भविष्यवाणीपरक
अर्थ |
|
निस्तार चाड (Passover) |
निसान १४ |
प्रस्थान १२:१-१४; लेवी २३:५ |
ख्रीष्टको बलिदान (हाम्रो निस्तारको थुमा)। |
|
अखमिरे रोटीको चाड |
निसान १५-२१ |
लेवी २३:६; १
कोरिन्थी ५:७-८ |
पापबाट अलग हुनु र ख्रीष्टको शुद्धता। |
|
अग्राखको चाड (Firstfruits) |
निसान १६ |
लेवी २३:१०-११; १ कोरिन्थी १५:२० |
ख्रीष्टको पुनरुत्थान (मृत्यु हुनेहरूमध्ये अग्राख)। |
|
पेन्टेकोस्ट (Weeks/Shavuot) |
सिवान ६ |
लेवी २३:१५-१६; प्रेरित
२:१-४ |
पवित्र आत्माको आगमन र व्यवस्थाको दान। |
|
तुरहीको चाड (Trumpets) |
तिस्री १ |
लेवी २३:२४; १ थिस्सलोनिकी ४:१६ |
प्रभुको आगमनको घोषणा र पश्चात्तापको आह्वान। |
|
प्रायश्चित्तको दिन (Yom Kippur) |
तिस्री १० |
लेवी १६; लेवी
२३:२७; हिब्रू ९:११-१२ |
पापको पूर्ण क्षमा र ख्रीष्टको अन्तिम न्याय। |
|
छाप्रोबासको चाड (Sukkot) |
तिस्री १५-२२ |
लेवी २३:३४; यूहन्ना ७:३७-३९ |
परमेश्वर मानिससँग बास गर्नुहुने (मसीही राज्य)। |
नयाँ पात्रो, नयाँ
जीवन
प्रस्थान १२:२ मा परमेश्वरले इस्राएलीहरूलाई भन्नुभयो, “यो
महिना तिमीहरूको निम्ति वर्षको पहिलो महिना हुनेछ।” उद्धारपछि पात्रो परिवर्तन
हुनु नयाँ जीवनको संकेत थियो। आज पनि जब हामी ख्रीष्टमा नयाँ सृष्टि बन्छौँ,
हाम्रो समय, प्राथमिकता र जीवनको दिशा
परिवर्तन हुन्छ।
|
धार्मिक क्रम |
यहुदी महिना |
दिन (संख्या) |
ग्रेगोरियन महिना (लगभग) |
मुख्य बाइबलीय चाड / घटना |
|
१ |
निसान (Nisan) |
३० |
मार्च–अप्रिल |
निस्तार चाड (Passover) |
|
२ |
इयार (Iyar) |
२९ |
अप्रिल–मे |
दोस्रो निस्तार चाड |
|
३ |
सिवान (Sivan) |
३० |
मे–जुन |
पेन्टेकोस्ट (Shavuot) |
|
४ |
तामुज (Tammuz) |
२९ |
जुन–जुलाई |
यरूशलेमको पर्खाल भत्केको सम्झना |
|
५ |
अभ (Av) |
३० |
जुलाई–अगस्ट |
मन्दिर ध्वस्त भएको शोक (Tisha
B'Av) |
|
६ |
एलुल (Elul) |
२९ |
अगस्ट–सेप्टेम्बर |
पश्चात्ताप र तयारीको महिना |
|
७ |
तिस्री (Tishrei) |
३० |
सेप्टेम्बर–अक्टोबर |
नयाँ वर्ष (Rosh Hashanah), सुक्कोट |
|
८ |
हेशभान (Heshvan) |
२९/३० |
अक्टोबर–नोभेम्बर |
नोआको समयको जलप्रलय सुरु |
|
९ |
किसलेभ (Kislev) |
२९/३० |
नोभेम्बर–डिसेम्बर |
हानुक्का (Hanukkah) |
|
१० |
तेभेत (Tevet) |
२९ |
डिसेम्बर–जनवरी |
यरूशलेमको घेराबन्दी |
|
११ |
शेभात (Shevat) |
३० |
जनवरी–फेब्रुअरी |
बोटबिरुवाको नयाँ वर्ष (Tu
B'Shevat) |
|
१२ |
अदार (Adar) |
२९ |
फेब्रुअरी–मार्च |
पुरिम (Purim) |
समय परमेश्वरको हातमा
ग्रेगोरियन पात्रोले हामीलाई संसारमा व्यवस्थित जीवन जिउन मद्दत गर्छ भने
यहुदी पात्रोले बाइबलको गहिरो सन्दर्भ र ख्रीष्टको उद्धार योजनालाई बुझ्न सहयोग
गर्छ। यी दुवै पात्रोको अध्ययनले हामीलाई एउटै सत्यतर्फ डोर्याउँछ—परमेश्वर समय र
इतिहासका प्रभु हुनुहुन्छ। उहाँको समय सधैं सिद्ध छ, र उहाँले इतिहासलाई
आफ्नै उद्देश्यअनुसार अगाडि बढाइ रहनुभएको छ।
