प्रभुभोज (Lord’s Supper)
प्रभुभोज (Lord’s Supper)
प्रभुभोज—जसलाई धर्मशास्त्रीय छलफलमा मास (Mass), युखारिस्ट (Eucharist), वा पवित्र सहभागिता (Holy Communion) पनि भनिन्छ—मण्डलीको इतिहासभरि एक महत्वपूर्ण तर कहिलेकाहीँ विवादास्पद अभ्यास रहँदै आएको छ। बाइबलमा प्रभुभोजसम्बन्धी सन्दर्भहरू संख्या कम भए तापनि ती स्पष्ट छन्। यिनै आधारहरूमा विविध धर्मशास्त्रीय व्याख्याहरू विकास भएका छन्। उदाहरणका लागि, प्रभुभोजको अर्थबारेको मतभेद सोह्राैं शताब्दीमा प्रोटेस्टान्ट (सुधारबाद)हरू र क्याथोलिक परम्पराबीच मात्र होइन, प्रोटेस्टान्टहरू आपसमा पनि यो विषय विवादको कारण बन्यो। “यो मेरो शरीर हो” भन्ने वचनलाई लिएर मार्टिन लुथर र ज्विङ्लीबीच भएको विवाद विशेष रूपमा प्रसिद्ध छ। अझै पनि केही मण्डलीहरू, जस्तै The Salvation Army, प्रभुभोज मनाउँदैनन्।
बाइबलमा प्रभुभोज
सुसमाचारका पुस्तकहरू (मत्ती 26:17–30; मर्कूस 14:12–26; लूका 22:7–23) मा प्रभुले चेलाहरूसँग मनाउनुभएको अन्तिम भोजको विस्तृत वर्णन पाइन्छ। निस्तार भोजको समयमा येशूले रोटी लिनुभयो, धन्यवाद दिनुभयो, त्यसलाई तोड्नुभयो, र चेलाहरूलाई दिनुभयो। त्यसपछि उहाँले दाखमद्य लिएर पिउन दिनुभयो। यस क्रममा उहाँले आफ्नो शरीर दिइनेछ र रगत बगाइनेछ भनी रोटि र दाखरसबाट साङ्केतिकरूपमा स्पष्ट गर्नुभयो। साथै, उहाँले नयाँ करार, पापहरूको क्षमा, र परमेश्वरको राज्यबारे पनि शिक्षा दिनुभयो।
यूहन्नाको सुसमाचारमा यस सन्दर्भमा प्रत्यक्ष वर्णन छैन। तर, येशूले आफूलाई “जीवनको रोटी” भन्नुभएको (यूहन्ना 6:22–59) खण्डलाई धेरै विद्वानहरूले प्रभुभोजसँग सम्बन्धित संकेतका रूपमा बुझ्छन्। त्यसैगरी, एम्माउस जाने बाटोमा चेलाहरूले रोटी तोड्दा पुनरुत्थित ख्रीष्टलाई चिनेको घटना (लूका 24:28–31) लाई पनि केहीले प्रभुभोजसँग जोड्छन्।
प्रेरितको पुस्तक र 1 कोरिन्थी पनि यस विषयका महत्वपूर्ण स्रोतहरू हुन्। प्रेरित 2:42 मा सुरूको मण्डली “रोटी तोड्ने” कार्यमा समर्पित थियो, जसलाई प्रभुभोजको अभ्यासको रूपमा बुझिन्छ। प्रेरित 20:7 मा ट्रोआसमा भएको सभा यस परम्पराको निरन्तरता हो।
विशेष गरी, 1 कोरिन्थी 11:17–34 मा पावलले प्रभुभोजको अर्थ र अभ्यासबारे विस्तृत शिक्षा दिन्छन्। यही खण्डबाट “प्रभुको भोज” (kyriakon deipnon) भन्ने अभिव्यक्ति आएको हो। पावलका अनुसार, प्रभुभोज ख्रीष्टको मृत्युलाई उहाँ फर्किनु नहुँदासम्म घोषणा गर्ने कार्य हो।
प्रभुभोजको धर्मशास्त्रीय अर्थ
येशूको आज्ञा र प्रेरितहरूको अभ्यासले देखाउँछ कि प्रभुभोज केवल ऐतिहासिक घटना मात्र होइन, तर मण्डलीको निम्ति उनिहरूले निरन्तर पालन गर्नुपर्ने प्रभुको आज्ञा हो। पावलले विशेष रूपमा यसको नैतिक पक्षलाई जोड दिन्छन्। लोभ, विभाजन, र अरू विश्वासीहरूको अपमान प्रभुभोजमा अस्वीकार्य छन् भनेका छन्। कोरिन्थको मण्डलीमा भएको दुरुपयोगका कारण केहीले दण्ड पनि भोगेका थिए।
प्रभुभोजको सन्देशात्मक (kerygmatic) पक्ष पनि महत्वपूर्ण छ। Augustine of Hippo का अनुसार, प्रभुभोज “दृश्य वचन” अर्थात देखिने /हेर्न सिकिने वचन हो। रोटी र दाखमद्यले सुसमाचारलाई दृश्य रूपमा प्रस्तुत गर्छन्, जसले ख्रीष्टको एकपटकको बलिदानलाई हाम्रो इन्द्रियहरूमा भाैतिकरूपमा अनुभव गराउँछ।
बाइबलले प्रभुभोजलाई पुनःबलिदानको रूपमा प्रस्तुत गर्दैन। बरु, यसले ख्रीष्टले एकपटक सधैंका लागि गर्नुभएको बलिदानको स्मरण गराउँछ। यद्यपि, प्रभुभोज केवल सम्झना मात्र होइन; पुनरुत्थित ख्रीष्ट विश्वासद्वारा आफ्ना जनहरूसँग उपस्थित हुनुहुन्छ।
समयसँगै, “यो मेरो शरीर हो” भन्ने वचनको व्याख्याबाट विभिन्न सिद्धान्तहरू विकसित भए—जस्तै transubstantiation (थोमस अक्विनास), consubstantiation (मार्टिन लुथर), transvaluation, र transignification। तर यी सबै अवधारणाहरू प्रत्यक्ष रूपमा बाइबलमा स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरिएको पाइँदैन। यि सिद्धान्तहरूले येशूले यो मेरो शरीर हो भन्नु भएको भनाइ वर्तमान रोटि कुन रूपमा र कुन हैसियतमा येशूको शरीर भयो भनि व्याख्या गर्ने प्रयास गरिएको पाइन्छ। क्याथोलिकहरूले पछ्याउने थोमस अक्किनासको शिक्षा अनुसार रोटि प्रभुभोजको प्रार्थनामा साँच्चैनै येशूको शरिर बन्छ भनेर रोटिलाइ भाैतिक येशूको शरीरको रूपमा बुझ्रने गर्दछन्। तर प्रोटेस्टान्ट विद्वानहरूले भने अलि फरक शिक्षा दिएको पाइन्छ। जस्तो लुथरका अनुसार रोटि रोटि नै भए पनि त्यो भित्रिरूपमा येशूको शरिर बनेको हुन्छ भन्दछन् भने, क्याभिनिस्टका अनुसार यो भाैतिकरूपमा रोटिमा कुनै परिवर्तन नआउने तर येशूको आत्मिक उपस्थित हुने जनाउँछन्। ज्विङ्लिका अनुसार यसमा येशूको उपस्थित भन्दा येशूको मृत्युको सम्झना सबै भन्दा महत्वपुर्ण हुन्छ र येशूले पनि यहि कुरा सिकाउनुभयो भन्ने सिकाउँछन्।
निष्कर्ष
बाइबलका लेखकहरूले दार्शनिक तर्कभन्दा व्यवहारिक पक्षमा बढी ध्यान दिएका छन्। त्यसैले प्रभुभोजसम्बन्धी केही प्रश्नहरू अझै खुला छन्—जस्तै यसको आवृत्ति, कसले सञ्चालन गर्ने, र प्रयोग हुने तत्वहरूको स्वरूप।
रोचक कुरा के छ भने, बाइबलमा पवित्र आत्मा र प्रभुभोजबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्पष्ट रूपमा वर्णन गरिएको छैन। तथापि, John Calvin का अनुसार, प्रभुभोजमा ख्रीष्टको वास्तविक उपस्थितिलाई बुझ्न पवित्र आत्मा नै मुख्य माध्यम हुनुहुन्छ।
यसरी, प्रभुभोजलाई त्रिएक परमेश्वरको कार्यको रूपमा पूर्ण रूपमा बुझ्ने प्रयास आज पनि धर्मशास्त्रीय अध्ययनको एक महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।
