अन्रहरू: बाइबलमा उल्लेख गरिएका अन्नहरू: तिनको ऐतिहासिक, भौगोलिक तथा धार्मिक महत्त्व

बाइबलको समयमा अन्न मानव जीवन र आहारको अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण आधार थियो। तत्कालीन मानिसहरूको दैनिक भोजनमा विभिन्न प्रकारका अन्नहरूको प्रमुख स्थान रहेको पाइन्छ। भौगोलिक अवस्था, जलवायु तथा माटोको उर्वरताअनुसार विभिन्न क्षेत्रमा फरक–फरक अन्नबालीको खेती गरिन्थ्यो। विशेषगरी टाइग्रिस र युफ्रेटिस नदीका उपत्यकाहरू, इजिप्टको नाइल नदीको तटीय क्षेत्र तथा प्यालेस्टाइनको जोर्डन नदी उपत्यका अन्न उत्पादनका दृष्टिले अत्यन्तै उर्वर मानिन्थे।

बाइबलकालीन समाजमा अन्नको प्रयोग केवल दैनिक भोजनका लागि मात्र सीमित थिएन। यसको प्रयोग व्यापार तथा निर्यात, धार्मिक भेटी, बलिदान र विभिन्न सामाजिक कार्यहरूमा समेत गरिन्थ्यो। अन्न तत्कालीन अर्थतन्त्र र जीवनशैलीको अभिन्न अङ्ग थियो। यसका साथै, येशू ख्रीष्टले पनि आफ्ना शिक्षा तथा उपदेशहरूमा अन्न, बीउ र खेतीपातीसँग सम्बन्धित उदाहरणहरूलाई दृष्टान्तका रूपमा प्रयोग गर्नुभएको पाइन्छ।

बाइबलमा विभिन्न प्रकारका अन्नहरूको उल्लेख गरिएको छ। तीमध्ये प्रमुख अन्नहरू निम्नानुसार छन्।

१. जौ (Barley)

यवलाई हिब्रू भाषामा 'सेओराह' (Seorah) भनिन्छ। नेपालीमा यसलाई सामान्यतया जौ भनिन्छ। यो बाइबलमा उल्लेख गरिएको प्रमुख अन्नहरूमध्ये एक हो। यसको खेती प्यालेस्टाइन, इजिप्ट तथा मध्यपूर्वका अन्य क्षेत्रमा व्यापक रूपमा गरिन्थ्यो। जौको प्रयोग रोटी बनाउन, धार्मिक भेटी तथा बलिदानमा चढाउन र पशुहरूको आहारका रूपमा समेत गरिन्थ्यो।

बाइबलकालीन समाजमा जौलाई गहुँभन्दा कम मूल्यवान् अन्न मानिन्थ्यो। त्यसैले यो सामान्य तथा आर्थिक रूपमा कमजोर मानिसहरूको भोजनमा बढी प्रयोग हुन्थ्यो। येशू ख्रीष्टले पाँच हजार मानिसलाई भोजन गराउनुभएको घटनामा पाँचवटा जौका रोटी र दुईवटा माछाको उल्लेख गरिएको छ (यूहन्ना ६:९–१३)। यस घटनाले बाइबलकालीन समाजमा जौको खाद्य महत्त्वलाई स्पष्ट पार्छ।

२. अन्न (Corn/Grain)

बाइबलको सन्दर्भमा 'Corn' शब्द बुझ्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ। आज हामीले मकै भनेर चिन्ने अन्नलाई बाइबलमा उल्लेख गरिएको 'Corn' सँग सीधै तुलना गर्नु ऐतिहासिक रूपमा सही हुँदैन।

विशेषगरी King James Version—KJV मा प्रयोग गरिएको 'Corn' शब्दले आधुनिक मकैलाई नभई सामान्य रूपमा अन्न वा खाद्यान्नलाई जनाउँछ। त्यस समयमा यस शब्दले मुख्यतः गहुँ, जौ तथा अन्य अन्नबालीलाई सङ्केत गरेको पाइन्छ।

आज हामीले खाने मकै (Maize) को उत्पत्ति अमेरिकामा भएको मानिन्छ। यो बाली बाइबलका घटनाहरू घटेका समयभन्दा धेरै पछिको ऐतिहासिक खण्डमा मात्र परिचित भएको हो। त्यसैले बाइबलमा उल्लेख गरिएको 'Corn' लाई आधुनिक मकैका रूपमा बुझ्नु उचित हुँदैन।

३. कोदो तथा अन्य साना अन्नहरू (Millets)

बाइबलमा कोदो तथा अन्य साना दानायुक्त अन्नसँग सम्बन्धित उल्लेखहरू पाइन्छन्। नेपाली कृषि परम्परामा यस्ता अन्नका विभिन्न प्रजातिहरूलाई तिनको जातअनुसार फरक–फरक नामले चिनिन्छ।

नेपालमा प्रचलित केही प्रमुख साना अन्नहरू यसप्रकार छन्:

• कोदो (Finger Millet): नेपाली समाजमा ढिँडो, रोटी तथा अन्य परिकार बनाउन प्रयोग गरिने महत्त्वपूर्ण अन्न।
• चिनो (Proso Millet): साना दाना हुने अन्न, जुन परम्परागत रूपमा विभिन्न खाद्य परिकार बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
• कागुनो (Foxtail Millet): साना दानायुक्त अन्न, जुन विशेषगरी परम्परागत कृषि तथा खाद्य संस्कृतिमा महत्त्वपूर्ण छ।
• जुनेलो (Sorghum): सुख्खा तथा कम पानी पर्ने क्षेत्रमा समेत खेती गर्न सकिने अन्नबाली।

बाइबलमा उल्लेख गरिएको हिब्रू शब्द 'दोहान' (Dohan) को ठ्याक्कै कुन आधुनिक अन्नसँग सम्बन्ध छ भन्ने विषयमा विद्वान्हरूबीच पूर्ण सहमति छैन। त्यसैले यसलाई निश्चित रूपमा कोदो, चिनो, कागुनो वा जुनेलोमध्ये कुनै एकसँग मात्र जोड्नु उचित हुँदैन।

इजकिएल ४:९ मा परमेश्वरले अगमवक्ता इजकिएललाई गहुँ, जौ, सिमी, मुसुरो तथा अन्य अन्नहरू मिसाएर रोटी बनाउन निर्देशन दिनुभएको प्रसङ्ग पाइन्छ। यसले बाइबलकालीन समयमा विभिन्न प्रकारका अन्नहरू मिसाएर भोजन तयार गर्ने चलन रहेको देखाउँछ।

४. स्पेल्ट गहुँ (Spelt) र राइ (Rye)

बाइबलमा उल्लेख गरिएको 'कुस्सेमेथ' (Kussemeth) नामक हिब्रू अन्नको पहिचानबारे विभिन्न अनुवाद तथा विद्वान्हरूबीच केही मतभिन्नता पाइन्छ। धेरै बाइबल अध्ययन तथा अनुवादहरूमा यसलाई स्पेल्ट (Spelt) नामक प्राचीन गहुँको जातसँग सम्बन्धित मानिएको छ।

स्पेल्ट गहुँ (Spelt) गहुँकै एक प्राचीन जात हो। यसको खेती प्राचीन मध्यपूर्व तथा आसपासका क्षेत्रमा गरिन्थ्यो। यसलाई अन्य अन्नहरूसँग मिसाएर रोटी बनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो। प्रस्थान ९:३२ मा यसको उल्लेख गरिएको छ।

अर्कोतर्फ, राइ (Rye) स्पेल्टभन्दा फरक प्रकारको अन्न हो। यसको आफ्नै वनस्पतिशास्त्रीय पहिचान छ। त्यसैले यी दुईलाई एउटै अन्नका रूपमा प्रस्तुत गर्नु सही हुँदैन। साथै, बाइबलको 'कुस्सेमेथ' शब्दलाई आधुनिक राइ नै हो भनेर निश्चित गर्न सकिँदैन।

५. गहुँ (Wheat)

गहुँलाई हिब्रू भाषामा 'हित्ताह' (Hittah) भनिन्छ। बाइबलमा उल्लेख गरिएका अन्नहरूमध्ये गहुँ सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तथा मूल्यवान् अन्नमध्ये एक थियो। प्यालेस्टाइन, इजिप्ट र मेसोपोटामियामा प्राचीन समयदेखि नै यसको खेती हुँदै आएको थियो।

गहुँबाट बनाइने रोटी तत्कालीन मानिसहरूको प्रमुख भोजन थियो। इजिप्टमा गहुँको उत्पादन प्रशस्त मात्रामा हुन्थ्यो र यसलाई अन्य क्षेत्रमा व्यापार तथा निर्यातसमेत गरिन्थ्यो। बाइबलका विभिन्न प्रसङ्गहरूमा गहुँलाई समृद्धि, उर्वरता, आशिष् तथा प्रशस्तताको प्रतीकका रूपमा पनि प्रयोग गरिएको पाइन्छ।

येशू ख्रीष्टले गहुँको दानालाई दृष्टान्तका रूपमा प्रयोग गर्दै आत्मिक जीवन, मृत्यु र नयाँ जीवनको सत्यता सिकाउनुभएको छ (यूहन्ना १२:२४)। यसले गहुँको महत्त्व केवल भौतिक भोजनमा मात्र नभई आत्मिक शिक्षामा समेत रहेको देखाउँछ।

६. उवा (Naked Barley)

नेपालमा विशेषगरी हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा खेती गरिने उवा पनि जौकै समूहसँग सम्बन्धित अन्न हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा सामान्यतया Naked Barley भनिन्छ। यसको बाहिरी बोक्रा अन्य सामान्य जौका जातको तुलनामा सजिलै छुट्टिने भएकाले खाद्यान्नका रूपमा प्रशोधन गर्न सहज हुन्छ।

उवा नेपाली हिमाली समुदायको परम्परागत खाद्य संस्कृतिमा महत्त्वपूर्ण छ। यद्यपि बाइबलमा उल्लेख गरिएको जौ र नेपाली उवालाई ठ्याक्कै एउटै जातका रूपमा पहिचान गर्नु उचित हुँदैन। यी दुवै जौको समूहमा पर्ने भए पनि तिनका जात तथा खेती गरिने भौगोलिक क्षेत्र फरक हुन सक्छन्।

७. बाइबलमा धान वा चामलको उल्लेख किन पाइँदैन?

धान वा चामल विश्वका सबैभन्दा लोकप्रिय तथा महत्त्वपूर्ण खाद्यान्नमध्ये एक हो। विशेषगरी एसिया महादेशका नेपाल, भारत, चीन, जापान, कोरिया तथा दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूमा चामल दैनिक भोजनको प्रमुख आधारका रूपमा रहेको छ। तर बाइबलमा धान वा चामलको स्पष्ट उल्लेख पाइँदैन।

यसको प्रमुख कारण बाइबलको ऐतिहासिक तथा भौगोलिक पृष्ठभूमिसँग सम्बन्धित छ। बाइबलका अधिकांश घटनाहरू मध्यपूर्वका भूभागहरूमा घटेका थिए। त्यहाँको जलवायु, माटो र कृषि प्रणालीअनुसार गहुँ, जौ तथा अन्य सुख्खा जमिनमा उत्पादन हुने अन्नहरू बढी प्रचलित थिए।

यसको अर्थ प्राचीन संसारका अन्य भूभागमा धानको खेती हुँदै थिएन भन्ने होइन। एसियाका विभिन्न क्षेत्रमा धानको खेती र उपभोगको आफ्नै लामो इतिहास रहेको छ। तर बाइबलका घटनाहरू र त्यसको मूल भौगोलिक परिवेश मध्यपूर्वमा केन्द्रित भएकाले त्यहाँका मानिसहरूको दैनिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण रहेका अन्नहरूले नै बाइबलमा प्रमुख स्थान पाएका हुन्।

अन्त्यमा

बाइबलमा उल्लेख गरिएका अन्नहरू केवल मानव भोजनका स्रोत मात्र थिएनन्; ती तत्कालीन समाजको आर्थिक, सामाजिक, कृषि तथा धार्मिक जीवनसँग गहिरो रूपमा सम्बन्धित थिए। जौ, गहुँ, स्पेल्ट तथा अन्य अन्नहरूले मानिसहरूको दैनिक जीवनलाई धानेका थिए भने तिनै अन्नहरूलाई परमेश्वरको शिक्षा, आशिष्, समृद्धि र आत्मिक सत्यता बुझाउनका लागि विभिन्न दृष्टान्तहरूमा समेत प्रयोग गरिएको पाइन्छ।

नेपालमा प्रचलित जौ, गहुँ, कोदो, चिनो, कागुनो, जुनेलो, उवा तथा मकैजस्ता अन्नका नामहरूसँग बाइबलमा उल्लेख गरिएका अन्नहरूको तुलना गर्दा बाइबलकालीन कृषि प्रणाली र नेपाली कृषि संस्कृतिबीच केही समानता तथा भिन्नताहरू बुझ्न सकिन्छ।

त्यसैले बाइबलमा उल्लेख गरिएका अन्नहरूको अध्ययन गर्दा हामीले तत्कालीन मानिसहरूको जीवनशैली, कृषि प्रणाली, भौगोलिक अवस्था, खाद्य संस्कृति र धार्मिक अभ्यासहरूलाई अझ राम्रोसँग बुझ्न सक्छौँ। बाइबलमा अन्नको चर्चा हुनुको महत्त्व केवल ऐतिहासिक वा कृषि दृष्टिकोणमा मात्र सीमित छैन; यसले परमेश्वरको वचन र आत्मिक शिक्षालाई बुझ्नसमेत सहयोग पुर्‍याउँछ।